System wychowawczy Montessori powstał w pierwszej połowie XX w. Został opracowany przez włoską lekarkę i pedagoga Marię Montessori. System ten zrodził się w ramach ruchu zwanego w Europie „nowym wychowaniem” lub „nową szkołą” w Stanach Zjednoczonych natomiast – progresywizmem. System ten był przeciwnym nurtem do szkoły herbertowskiej czyli „szkoły tradycyjnej”.

Różnice między szkołą tradycyjną a nowym nurtem Montessori

Szkoła tradycyjna – herbertowska to przede wszystkim formalizm dydaktyczny, rygoryzm wychowawczy jednostronność intelektualistyczna oderwana od zmieniającego się życia, traktowanie dzieci jako biernego przedmiotu wszelkich zabiegów dydaktycznych i wychowawczych.

Herbartyzm przyczynił się do upowszechnienia takich oto poglądów:

• celem pracy szkoły jest nie tyle rozwój intelektualnych zainteresowań i zdolności poznawczych uczniów, ile przekazanie im gotowego materiału do zapamiętania i rygorystyczne jego egzekwowanie;
• aktywny w szkole musi być przede wszystkim nauczyciel, uczniowie natomiast powinni siedzieć spokojnie w ławkach, uważać i wykonywać polecenie wychowawców;
• podstawowym obowiązkiem nauczyciela jest realizacja programu nauczania, który nie musi uwzględniać wszystkich potrzeb i zainteresowań uczniów.

Natomiast wspólnym założeniem koncepcji i szkół tworzonych w ramach ruchu „nowego wychowania” było:

• liczenie się w procesie wychowania i nauczania z właściwościami dziecka, jego potrzebami, zainteresowaniami i możliwościami;
• indywidualizacja procesu kształcenia, zarówno w odniesieniu do treści, jak i tempa uczenia się;
• żądanie od wychowania swobody, wyrabiania samodzielności i rozwijania aktywności;
• nieprzedkładanie przekazywania wiedzy nad rozwój samodzielnego myślenia;
• rozwijanie nie tylko intelektu, ale i innych sfer osobowości;
• opieranie się w procesie kształcenia na aktywności wychowanków;
• wdrażanie do współdziałania i zespołowych form wysiłku;
• ściślejszy związek z życiem społecznym i lepsze przygotowanie do aktywnego w nim udziału.

Okresy rozwoju dziecka wg Montessori

W rozwoju dziecka wyróżnia się kilka faz rozwojowych, każda faza posiada swoje potrzeby i zawiera okresy szczególnej wrażliwości. Fazy różnią się od siebie jakościowo, przejście z jednej fazy do drugiej nie jest uzależnione wiekiem lecz dokonują się w wyniku stopniowo narastających zmian ilościowych, nabywanych z wiekiem doświadczeń oraz w rezultacie skomplikowanego systemu wzajemnych oddziaływań procesów dojrzewania i uczenia się. A wiec mamy takie okresy:

-  wczesne dzieciństwo – (0 – 6) lat

-  środkowe dzieciństwo – (6 – 12) lat

-  dojrzewanie – (12 - 18) lat

-  wczesna dorosłość – (18 - 24) lat

Skupimy się na opisie pierwszych faz rozwojowych, gdyż mają one największy wpływ na pozostałe okresy.

Wczesne dzieciństwo czyli wiek od 0 do 6 lat to okres szybkiego wzrostu i rozwoju, to okres budowania inteligencji i charakteru dziecka. Okres ten charakteryzuje się olbrzymią i zmieniającą się możliwością uczenia się, to okres chłonnego umysłu. Do 3 roku życia dziecko nieświadomie gromadzi wiedzę i doświadczenie z otaczającego świata a kolejne 3 lata czyli do 4 do 6 roku życia to okres świadomego poszukiwania wrażeń, gromadzenia doświadczeń i spostrzeżeń oraz ich porządkowania. W fazie tej wyróżniono kilka okresów szczególnej wrażliwości są to:

- (1,5 – 3 r. ż.) - okres szczególnej wrażliwości na język ojczysty,

- (1 – 4 r. ż.) – okres zainteresowania małymi przedmiotami i czas nabywania koordynacji ruchowej,

- (2 – 4 r. ż.) – okres szczególnej wrażliwości na porządek,

- (1,5 – 6 r. ż.) – okres doskonalenia zmysłów,

- (2,5 – 6 r. ż.)okres szczególnej wrażliwości na zdobywanie nawyków grzecznościowych,

- (4 – 4.5 r. ż. ) – okres szczególnej wrażliwości na pisanie oraz (4,5 – 5,5 r. ż) na czytanie.

Okresy szczególnej wrażliwości wskazują nam, jakie wrażenia i doświadczenia w danym okresie są dziecku niezbędne, aby mogło się dalej prawidłowo rozwijać.

Okres rozwoju między 6 a12 rokiem życia to okres konsolidacji osobowości, relatywnie spokojne. To okres gdzie dziecku nie wystarczają już bodźce z najbliższego otoczenia czyli sali, klasy, ogrodu, dziecko pragnie poznawać otaczający świat. To okres szczególnej wrażliwości na poznawanie kultury, w tym też czasie rozwija się u dziecka wyobraźnia. W związku z poznawaniem przez dziecko otoczenia społecznego i przyrodniczego rozwija się też słownictwo.

Z podanych względów dorośli powinni zadbać aby dzieci miały szeroki kontakt z rzeczywistością, można to robić np. poprzez wycieczki, zajęcia w terenie.